Монгол Улсад цахим орчны аюулгүй байдал, залилангийн гэмт хэрэг үндэсний аюулгүй байдлын хэмжээнд яригдах асуудал болоод байна. ЦЕГ-ын Кибер гэмт хэрэгтэй тэмцэх газрын мэдээлснээр, 2025 оны эхний арван сард иргэд цахим залилангийн улмаас 19.1 тэрбум төгрөгийн хохирол амсжээ. Нийт бүртгэгдсэн гэмт хэргийн 35 хувийг цахим залилан эзэлж байгаа бөгөөд үүний 85 хувь нь санхүүгийн залилан байна.
Энэхүү хурдацтай нэмэгдэж буй “цахим тахал”-ын эсрэг төрөөс хэрэгжүүлж буй бодлого, бүтэц зохион байгуулалтын шинэчлэлийг тоймлон хүргэе.
Хууль эрх зүйн орчин: Олон улсын үнэлгээ ба ахиц
2021 онд Кибер аюулгүй байдлын тухай хууль батлагдсан нь Монгол Улсын энэ салбарын чадавхыг эрс сайжруулсан юм. ЦХХХЯ болон Оксфордын их сургуулийн хамтарсан судалгаагаар манай улсын хууль эрх зүйн орчин олон улсын түвшинд “боломжийн” гэж үнэлэгдсэн бөгөөд энэ нь цаашид кибер халдлагатай тэмцэх суурь бэхжсэнийг илтгэж байна.
Кибер аюулгүй байдлын “Гурван тулгуур” тогтолцоо
Хуулийн дагуу Ерөнхий сайдын удирдлага дор Кибер аюулгүй байдлын зөвлөл ажиллаж, улсын хэмжээнд нэгдсэн удирдлагаар хангадаг. Харин практик түвшинд дараах гурван төрөлжсөн төв ажиллаж байна:
-
Үндэсний төв: Засгийн газрын сүлжээ болон төрийн өмчит онц чухал мэдээллийн дэд бүтцийг хамгаална.
-
Зэвсэгт хүчний төв: Салбарынхаа кибер халдлага, зөрчилтэй тэмцэнэ.
-
Нийтийн төв: Иргэд, хувийн хэвшил болон төрийн бус байгууллагуудад кибер аюулгүй байдлын үйлчилгээ үзүүлж, зөвлөгөө өгөх үндсэн чиг үүрэгтэй.
Цагдаагийн байгууллага: Шинэ чадавх, шинэ тактик
Өмнө нь Эрүүгийн цагдаагийн харьяа жижиг хэлтэс байсан нэгж өнөөдөр бие даасан Кибер гэмт хэрэгтэй тэмцэх газар болон өргөжсөн. Ингэснээр зөвхөн мөрдөгч бус, нарийн мэргэжлийн инженерүүд, өгөгдлийн шинжээчид ажиллах нөхцөл бүрдсэн юм.
Хуулийн шинэчлэлийн үр дүнд:
-
Банк, үүрэн холбооны операторуудтай хамтран ажиллах үйл явц албажсан.
-
Техник, технологийн төсөв нэмэгдэж, сэжигтэй вэбсайтуудыг хаах чадамж сайжирсан.
-
Сошиал орчинд үйлдэгдэж буй гэмт хэргийг илрүүлэх хурд нэмэгдсэн.
Нийтийн төв: Иргэдийг хохирогч болохоос нь өмнө хамгаална
Цагдаагийн байгууллага үйлдэгдсэн гэмт хэрэг буюу “цахим хулгайчтай” тэмцдэг бол Нийтийн төв нь иргэдийн “цахим дархлааг” дэмждэг. Тэд дараах чиглэлээр иргэдтэй өдөр тутам ажиллаж байна.
-
Зөвлөгөө ба тусламж: Фэйсбүүк, и-мэйлээ хакердуулсан эсвэл залилуулсан иргэдэд хаягийг нь сэргээх зааварчилгаа өгч, халдлагын эх үүсвэрийг тогтооход туслах.
-
Урьдчилан сэргийлэл: Цахим орчны зөв дадал, аюулгүй байдлын талаар соён гэгээрүүлэх ажлыг тасралтгүй зохион байгуулах.
-
Олон улсын хамтын ажиллагаа: Гадаад улсаас чиглэсэн халдлагуудыг таслан зогсоохын тулд олон улсын байгууллагуудтай мэдээлэл солилцож, халдагч талын вэбсайт, серверүүдийг хаалгах ажлыг гүйцэтгэдэг.
Дүгнэлт
Кибер аюулгүй байдал гэдэг бол зөвхөн төрийн байгууллагын ажил биш, иргэн бүрийн хариуцлага юм. Төрөөс хууль эрх зүйн орчин, тэмцэх бүтцийг нь тодорхой болгосон тул иргэд та бүхэн цахим халдлагад өртсөн тохиолдолд Кибер халдлага, зөрчилтэй тэмцэх Нийтийн төв болон Цагдаагийн байгууллагад цаг алдалгүй хандаж хэвшихийг зөвлөж байна.
