Дараагийн Ерөнхийлөгч мөрөөдлийн Төрийн тэргүүн

Өмнөх Ерөнхийлөгч нарынхаа “шударга ёсны төлөө тэмцэл”-ээс айдаг болчихсон монголчууд өнөөдөр дараагийн Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн өмнө зогсож байна. Цаг хугацаа   гөрөөс шиг цахилна гэж үнэн аж. Саяхан л 2017 оны Ерөнхийлөгчийн сонгууль болж, Х.Баттулга тангаргаа өргөж байв. Тав дахь Ерөнхийлөгч Х.Баттулгын мөрийн хөтөлбөрт шударга ёсыг сахиулах хэтийдсэн заалтууд туссан бөгөөд тэр хэрээрээ улстөр, нийгмийг “шударга”-ын салхиндаа цаг үргэлж хийсгэсээр дөрвөн жилээ үдэж байна.

Түүний мөрийн хөтөлбөрт иргэн бүр хууль, шүүхийн өмнө эрх тэгш байх, ил тод шударга сонгон шалгаруулалтаар төрийн албаны томилгоо хийдэг байх, шүүхийг шударга болгох гэх мэт бүх Ерөнхийлөгчийн мөрийн хөтөлбөрт ордог жижүүрийн ч гэмээр заалтууд мэдээж орсон. Мөн офшорт данстай этгээдүүдийн хөрөнгийг оруулж ирэх, хариуцлага тооцох заалтыг анх удаа мөрийн  хөтөлбөртөө оруулж ирсэн юм. Энэ заалтын “биелэлт”-ийн бай нь  эцэстээ УИХ-ын гишүүн Сү.Батболд  болсныг бид мэднэ.

Шүүх засаглалыг шударга болгох Ерөнхийлөгч Х.Баттулгын амлалт шүүгчдийн халаа, сэлгээ,   Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлт болон холбогдох бусад хуулиудын өөрчлөлтөд тавих тээг, гацаа зэргээр ерөнхийдөө дөрвөн жил үргэлжлэв. Шүүхэд шударга бусын хонгил угсарсан гэх  дөрөв дэх Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдоржоос ялгаатай нь  Х.Баттулга ил цагаан, илэн далангүй, бөөн, шууд өөрчлөлт хийх гэж үзээд, тэр хэрээрээ өөр дээрээ ч гал дуудаж, улс төр, улс нийгмээ ч мөнхийн шахам бужигнаанд байлгав.

Үнэндээ халаагаа өгч буй Ерөнхийлөгч Х.Баттулгын “шударга ёсны тэмцэл” шударга ёсыг тогтооход огтхон тус болсонгүй. Харин ч ганцаараа “шударга байж”, бусдыг дарангуйлах  гэсэн адын хүсэл, төрийн тогтолцоо, Үндсэн хуультай  шууд харшлах мэдэгдлүүд нь (цаазын ял, парламент, намыг тараах гэх мэт дурдвал олон) төрийн бусад институцийн хэвийн ажиллагаанд саад учруулж, нийгмээ хүртэл дарамтад оруулав.

Эцэстээ зарим сэтгүүлчдийн бичсэнчлэн Х.Баттулгын бяр ч, мэх ч дуусч, бүрэн эрх нь ч дуусч байна. Оршин буй төрийнхөө үнэт зүйлийг үл хамгаалбал өөрөө ч эцэстээ дуусдагийн бодит жишээ.

Дараагийн Ерөнхийлөгч түүн шиг, эсвэл түүний өмнөх шиг нэг амаараа ардчилал яриад, нөгөө цаад гараараа хонгил угсраад суугаад байвал яах вэ?

Олзуурхууштай нь 2019 оны сүүлээр баталсан Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтөөр энэ удаа сонгогдон, ирэх зургаан жилд ажиллах Ерөнхийлөгч ганцаараа  шударга ёсыг тогтоох гээд байх шаардлагагүй болсон.

Үндсэн хуулийн шинэ агуулгаар ирэх зургаан жилд ажиллах  Ерөнхийлөгч урьдын адил дараахь бүрэн эрхүүдийг  хэрэгжүүлнэ. Үүнд;

  • УИХ-ын шийдвэрт хориг тавих
  • Өөрийн бүрэн эрхэд хамаарах асуудлаар Засгийн газарт чиглэл өгөх
  • Гадаад харилцаанд улсаа бүрэн эрхтэй төлөөлөх
  • Элчин сайдуудыг томилох,эгүүлэн татах
  • Улсын цол, цэргийн дээд цол хүртээх, одон, медалиар шагнах
  • Уучлал үзүүлэх
  • Монгол Улсын харьяат болох, харьяатаас гарах, тус улсад орогнох эрх олгох асуудлыг шийдвэрлэх
  • Монгол Улсын үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөлийг тэргүүлэх;
  • Бүх нийтийн буюу хэсэгчилсэн цэргийн дайчилгаа зарлах;
  • Улс оронд онцгой нөхцөл бий болбол  холбогдох хууль, журмын дагуу онц болон дайны байдал зарлах, түүнчлэн цэрэг хөдөлгөх захирамж өгөх /Энэ тохиолдолд Ерөнхийлөгчийн шийдвэрийг УИХ эцэслэн батална/
  • Зэвсэгт хүчний ерөнхий командлагч байх

Үндсэн хуульд зааснаар ирэх жилүүдэд  Ерөнхийлөгч эдгээр бүрэн эрхийг хоёрдмол утгагүйгээр хэрэгжүүлнэ гэсэн үг. Харин дээрх заалтуудын хамгийн дор  буюу  Үндсэн хуулийн 33-ын 1.4-т “Ерөнхийлөгчид тодорхой бүрэн эрхийг зөвхөн энэ зүйлд заасан хүрээнд хуулиар олгож болно” хэмээн зааж өгсөн. Эл Үндсэн хуулийн ганцхан заалтаар л өмнө нь Ерөнхийлөгчид олгож байсан олон онцгой эрхийг хязгаарлаад байна.

Өмнө нь Үндсэн хуульд ийм заалт байгаагүйгээс  шүүх, проукрор, АТГ-ын тухай хуулиудаар  Ерөнхийлөгчид олон онцгой эрх олгож ирсэн юм. Шүүхийн хуулиар шүүгчдийг ганцаараа мэдэн томилж, чөлөөлөх, прокурор болон АТГ-ын хуулиар мөн л эдгээр байгууллагын удирдлагыг санал болгож томилуулах эрхүүдийг өгснөөр  Ерөнхийлөгч ганцаараа Фемида бурхны дүрд тоглох боломжийг бүрдүүлжээ.

Үндсэн хуулийн нэмэлт,өөрчлөлтийн дагуу УИХ өнгөрсөн нэгдүгээр сард Шүүхийн тухай хуулийг баталсан ба уг хуульд зааснаар  Ерөнхийлөгч зөвхөн  Шүүхийн ерөнхий зөвлөл болон Шүүхийн сахилгын хорооны санал болгосон шүүгчдийг  томилж, чөлөөлөх юм. Ганцаараа мэдэж, “…сугай,сүгэй” зарлигаараа шүүхийн шударга байх, эсэхийг шийдэхгүй гэсэн үг.

Өөрөөр хэлбэл, бид энэ удаа Төрийн тэргүүнээ сонгохдоо хүн нь ерөнхийдөө шударга  хүн үү гэдгийг харахад л хангалттай. Түүнээс бус   хууль  өөрчлөлт оруулаад, эсвэл УИХ-ын гишүүдийг ч юмуу, шүүгчдийг загнасаар байгаад шударга ёс тогтоочихно гэж найдалтгүй. Хууль ёсны тийм эрхгүй Ерөнхийлөгчөөс тийм зүйл хүлээх  хэрэггүй гэсэн үг.

Өмнөх Ерөнхийлөгч нар дандаа шударга ёсыг тогтооно гэж амлаж сонгогдоод,  хуулиар олгосон эрх мэдлээ буруу зөрүү ашиглаж, нийгэм, улстөрөө бужигнуулаад байсныг  дахин нэг саная.

Тэгвэл энэ удаа сонгогдоод зургаан жил ажиллах 50+ насны Ерөнхийлөгчийн гол үүрэг юу вэ? Дээр дурдсан өдөр тутамдаа  хэрэгжүүлэх үүргүүдээс гадна “Эв нэгдлийг хангах”  Ерөнхийлөгч бол бидний  хувьд мөрөөдлийн Төрийн тэргүүн байх болно. Улс төрийн бужигнаан нь нийгэмдээ дарамт болсон, улстөрчдийн уур хилэн, талцал хуваагдал, загнаа, зандраа нь оюун санааг минь гутаасан яг өнөөдөр монголчууд эв нэгдлийн бодит илэрхийлэл болсон Төрийн тэргүүнийг хүсэн хүлээж байна.

Дээр өгүүлсэнчлэн, Ерөнхийлөгч ганцаараа шударга ёсыг тогтоохоор “улайрах” хуулийн эрхгүй болсон болохоор эв нэгдлийг хангах л Ерөнхийлөгчтэй болмоор байна.

Тэгээд ч  “Монгол Улсын Ерөнхийлөгч бол төрийн тэргүүн, Монголын ард түмний эв нэгдлийг илэрхийлэгч мөн” гэж Үндсэн хуулийн Ерөнхийлөгчид холбогдох багц заалтууд эхэлдэг юм. Төр тэргүүлж буй хүн төрийг түвшин байлгах, хийрхэл,самуурлыг аль болох дарж байх, төрийн хүний хэлээр ярих (гудамжны зүй бус үг хэллэг үл хэрэглэх) зэрэг наад захын бичигдээгүй дүрмийг дагаж байхыг ороо бусгаа энэ цаг үе ч шаардаж байна.

gereg.mn

АНХААРУУЛГА: Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд манай сайт хариуцлага хүлээхгүй болно. Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдын эрх ашгийг хүндэтгэн үзнэ үү.

  • бас  л  МАН-д  Биеэ  үнэлсэн  Өөрийн  үзэл  бодлоосоо  ухарсан  Хөлсний  бичээж  бололтой,   ийм л  Нөхдүүд  Ардчилалд  их  Гай  болдог  шүү  дээ,

  • Одоогийн Ерөнхийлөгчийг үндсэнд доош хийх маягаар бичигджээ. Нэг нам дийлэнх олонхиор цаашид хүч түрж бүхий л эрх мэдлийг гартаа авч ҮХЦ-д нөлөөлдөг, шүүхэд нөлөөлдөг, гэмт хэрэг үйлдсэн Ж.Эрдэнэбат, Ц.Анандбазар шиг хүмүүсийг УИХ-д оруулан өмгөөлөн хамгаалдаг болж эхэлбэл хэн шударга ёсийг шаардах, сахиулах болж байнаа. Манай ард түмний төрийг дээдлэх уламжлалд цаашдаа тохирох эсэх нь бүрхэг. Өнөөгийн байдлаар МАН олонхиор бүхий л зүйлийг хүч түрэн давшилж эхэлсэн. Зүгээр л долигонох байдлаар бус ирээдүйд гарч болох сөрөг үр дагавар түүнээс урьдчилан сэргийлэх арга гарцуудыг дэвшүүлэх нь сэтгүүлчдэд чухал болжээ

Холбоотой мэдээ